Muhakemat

Muhakemat

Müellifi Bediüzzaman Said Nursi

Eser Hakkında

Muhakemat, “marîz bir asrın, hasta bir unsurun ve alîl bir uzvun reçetesi” olarak takdim edilen, İslamiyet’in üzerindeki yanlış anlamaları temizlemeyi amaçlayan “Saykalü’l-İslâmiyet” mahiyetinde bir eserdir.

Eserin temel maksadı, İslamiyet’teki “tarîk-i müstakimi” göstermek; din düşmanlarının şüphelerini reddetmekle beraber, “sadîk-ı ahmak” denilen zâhir-perestlerin ve ifratçıların yanlış vehimlerini ortadan kaldırmaktır. Müellif, bu eseri Kur’an’ın “elmas kılıncına” bir saykal (cila) vurmak için kaleme almıştır.

Eserin Tarihçesi

Eser, müellifin “Eski Said” döneminde, 1911 dolaylarında, İslam dünyasının ve Osmanlı’nın içine düştüğü gerileme ve cehalet bulutlarını dağıtmak arzusuyla telif edilmiştir. İslamiyet’in özünü (mağz) bırakıp kabuğuyla (kışır) meşgul olunması ve İsrailiyat gibi yabancı unsurların inançlara karışması üzerine bir “biat” ve “tarziye” niteliğinde yazılmıştır. Ayrıca eserin bir kısmının, Japonların İslamiyet hakkındaki sorularına cevap olarak şekillendiği görülmektedir.

İçerik

Eser, üç “Makale” üzerine bina edilmiştir:

  • Birinci Makale, Unsur-u Hakikat: İslamiyet’e saykal vurmak için on iki adet “Mukaddime” içerir. Burada akıl ve nakil dengesi, tefsir usulü ve fennî meselelerin din ile uyumu işlenir.
  • İkinci Makale, Unsur-u Belâgat: Kelâmın hayatlanması, üslup, kuvvet, vüs’at ve selaset gibi belâgat kurallarını ve Kur’an’ın eşsiz diziliş sırlarını açıklar.
  • Üçüncü Makale, Unsur-u Akide: İman esaslarını, uluhiyeti, nübüvveti ve haşir hakikatini bürhanlarla ispat eder. Eser ayrıca Kur’an’daki astronomi, coğrafya ve insanlık tarihine dair işaretleri tahkik eden bir nevi tefsir mahiyetindedir.

Okuyucu Kitlesi

Muhakemat; başta muhakkikler olmak üzere, İslamiyet’in hakikatini araştıran ehl-i ilme ve şüpheler içinde bocalayan mütefekkirlere hitap eder. Ayrıca din ile fen arasında “hayalî bir müsademet” (çatışma) vehmedenler ve Kur’an’ın edebî i’cazını merak edenler için de bir başvuru kaynağıdır.

Öne Çıkan Bahisler

Yedinci Mukaddime

İnsanın telezzüz ettiği ve vasfettiği veya hikâye ettiği şeyde mübalağalar sonucu hayali hakikate karıştırdığına dairdir.

Dördüncü Mesele

Sedd-i Zülkarneyn’in nasıl anlaşılması gerektiği; seddin harabiyeti ve kıyametle irtibatına dairdir.

İkinci Maksat

Peygamberimiz (asm) Sâni’in bir bürhanı olduğunu beyan edip o bürhanın sıdkını ve sıhhatini ispat eder.

Eserden Alıntılar

Ey benim şu kitabıma im’an‑ı nazar ile nazar eden zat! Malûmun olsun, bu kitapla istediğim hizmet budur:

İslâmiyet’te olan tarîk-i müstakimi göstermekle ehl-i tefrit olan a’da-yı dinin teşkikatını red ve yüzlerine vurmakla beraber; tarîk-i müstakimin öteki canibini ve sadîk‑ı ahmak unvanına lâyık olan ehl-i ifrat ve zâhir-perestlerin tevehhümlerini tard ve asılsızlığını göstermek ve asıl rehber-i hakikat ve âlem-i İslâmiyet’in ikbal ve istikbaline yol açan ve sırat‑ı müstakimde kemal-i ümid-i zafer ile çalışan muhakkikîn-i İslâm ve âkıl sıddıklara yardım etmek ve kuvvet vermektir.

Elhasıl: Maksadım, ol elmas kılınca saykal vurmaktır.

***

Kelâmın semeratı ise tabakat‑ı muhtelifede, suver-i müteaddidede teşekkül eden maânîdir. Şöyle:

Kimyaya aşina olanlara malûmdur. Bir maddeyi mesela, altın gibi bir unsuru istihsal edildiği vakit, makine veya fabrika ile müteaddid borular ile muhtelif teressübatıyla, mütenevvi teşekkülat ile tabakat‑ı mütefavitede geçer. En-nihayet ondan bir kısım tahassül eder. Kelâm denilen maânî-i mütefavitenin fotoğrafıyla alınmış muhtasar bir haritanın istiab ettiği gibi. Mefahim-i mütefavitenin suret-i teşekkülü budur ki:

Tesirat‑ı hariciyeden kalbin bir kısım ihtisasatı ihtizaza gelmekle müyulat tevellüd eder. Ondan hevaî manalar bir derece aklın nazarına ilişmekle, aklı kendine müteveccih eder. Sonra o buhar halindeki mana bir kısmı tekâsüf etmekle temayülat ve tasavvuratın bir kısmı muallak kalıp bir kısım dahi takattur ettiğinden akıl ona rağbet gösterir. Sonra mayi halindeki kısımdan bir kısım tasallüb ve tahassül ettiğinden akıl onu kelâm içine alıyor. Sonra o mütesallibden bir resm-i mahsus ile temessül ve tecelli ettiğinden akıl onun kametine göre bir kelâm‑ı mahsus ile onu gösterir.

Demek müteşahhıs olanı, kelâmın suret-i mahsusası içine alıyor. Ve tasallüb etmeyeni fehvanın eline verir. Ve tahassül etmeyeni işaret ve keyfiyet-i kelâma yükler. Ve takattur etmeyeni kelâmın müstetbeatına havale eder. Ve tebahhur etmeyeni üslubun ihtizazatına ve kelâm ile refakat eden mütekellimin etvarıyla rabteder.

İşte bu silsilenin borularından ismin müsemması ve fiilin manası ve harfin medlûlü ve nazmın mazrufu ve heyetin mefhumu ve keyfiyatın mermuzu ve müstetbeatın müşarün-ileyhleri ve hitabı teşyi eden etvarın muharrikleri hem de “dêllün bi’l-ibare”nin maksudu ve “dêllün bi’l-işaret”in medlûlü ve “dêllün bi’l-fehva”nın mefhum‑u kıyasîsi ve “dêllün bi’l-iktiza”nın mana-yı zarurîsi ve daha başka mefahim umumen bu silsilenin birer tabakasından in’ikad eder ve şu madenden çıkar…

Baskı ve Cilt Bilgileri

Eser Temini

Kitap

Asa-yı Musa eserini web sitemizden sipariş vererek adresinize alabilirsiniz. Farklı cilt ve ebat seçeneklerinden tercih yapabilirsiniz.

Mobil

Risale-i Nur okuma uygulamamızdan eseri okuyabilirsiniz. (App Store, Play Store)

Web

https://rnk.tr Risale-i Nur okuma sitemizden de Asa-yı Musa eserini okumanız mümkün.